Impressie CIO-dag 2026

CIO-dag 2026: Samen werken aan de digitale overheid

Ruim 500 digitaliseringsprofessionals kwamen op woensdag 24 juni bijeen in Amare aan het Spuiplein in Den Haag voor de vijfde editie van de CIO-dag. Voor het eerst waren naast CIO’s van de Rijksoverheid ook CIO’s van medeoverheden aanwezig. Het centrale thema van de dag was dan ook duidelijk: samen werken aan de digitaliserende overheid.

Terwijl de buitentemperatuur de 30°C ruim oversteeg, beet dagvoorzitter Wouter Welling, programmadirecteur bij Digicampus, in de plenaire theaterzaal het spits af. ‘De inspirerende setting van Amare vormt letterlijk en figuurlijk de koelste plek van Den Haag. Want het wordt een dag vol ontmoetingen, kennisdeling en nieuwe verbindingen. Samenwerking in de wandelgangen, tijdens de breakout-sessies en op het Experience Plein staan daarbij centraal. Want een slimme en slagvaardige digitale overheid kunnen we alleen bereiken door met elkaar samen te werken. En ja, dat is een open deur. Maar effectief samenwerken als één overheid is en blijft een complex vraagstuk. Juist daarom heeft deze dag een interbestuurlijk karakter, met CIO’s van de Rijksoverheid, provincies, gemeenten en waterschappen.'
 
 

Gezamenlijke koersbepaling

In zijn openingsspeech zei Art de Blaauw, directeur CIO Rijk bij het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK), dat digitalisering fundamenteel is veranderd. ‘Het is niet langer een onderwerp voor IT-afdelingen alleen. Vraagstukken rondom digitale autonomie, weerbaarheid, AI en digitaal vakmanschap zijn bestuurlijke en politieke thema’s geworden. Wie beheert onze data? Hoe afhankelijk willen we zijn van buitenlandse technologie? Hoe houden we de publieke dienstverlening betrouwbaar? Daarom benadruk ik het belang van een gezamenlijke koersbepaling. Geen enkele overheid kan de digitale uitdagingen van vandaag alleen oplossen.’ 

Eigen belangen ondergeschikt aan het grotere geheel

‘De thema’s van vandaag - cloud, data, AI, privacy, digitale weerbaarheid en dienstverlening - sluiten aan bij de prioriteiten van de Nederlandse Digitaliseringsstrategie (NDS)’, vatte De Blaauw samen. ‘Ze hebben één ding gemeen: ze overstijgen organisatie- en bestuursgrenzen en werken alleen wanneer overheden gezamenlijk optrekken. Dit betekent dat we eigen belangen soms ondergeschikt moeten maken aan het grotere geheel, hulp moeten durven vragen en kennis moeten delen. Precies hierover gaat deze CIO-dag: over ontmoetingen, gesprekken en nieuwe verbindingen als basis voor verdere samenwerking.’
 

Voortaan is het samen, tenzij

Ook Gerdine Keijzer-Baldé, kwartiermaker en beoogd directeur-generaal van het nieuwe directoraat-generaal Digitaliseringsbeleid Samenleving en Overheid bij het ministerie van Economische Zaken en Klimaat (EZK) benadrukte het belang van gezamenlijke verantwoordelijkheid. ‘De digitale transitie raakt elk aspect van ons dagelijks leven en ontwikkelt zich in een ongekend hoog tempo.’ Bij deze opgave ziet Keijzer-Baldé vier cruciale succesfactoren: een gezamenlijke strategie met collectieve afspraken en voorzieningen, een snelle adoptie van AI en innovatieve datatechnologieën, het beschermen van burgers en maatschappij, en versterking van onze digitale soevereiniteit. 
Samenwerken en keuzes maken zijn niet vanzelfsprekend, aldus Keijzer-Baldé. ‘Onder het motto “Voortaan is het samen, tenzij”, roep ik u dan ook op om niet alleen vandaag, maar elke dag opnieuw te kiezen voor samenwerking.’

Het menselijke perspectief

De keynote van Patrick van Veen, gedragsbioloog, bracht een verrassend menselijk perspectief op digitalisering. ‘Samenwerking aan een digitale overheid is niet alleen een technisch, maar ook een menselijk vraagstuk. Het is dan ook essentieel het complexe menselijke gedrag te begrijpen. Veel problemen beginnen bij ons individuele gedrag. We zijn bijvoorbeeld van nature lui. Onze uitdaging is het verzamelen en niet het verspillen van energie. Dan is het gemakkelijk om als kuddedieren de leider te volgen. Bovendien handelen we graag vanuit routine, terwijl bij samenwerking juist van ons wordt verwacht hiervan af te stappen. Ten slotte spelen intermenselijke factoren altijd een rol. Zo haalt de ene mens altijd zijn targets en deadlines, terwijl de andere de kantjes ervan afloopt. Dat leidt tot ergernissen.’

Geef elkaar aandacht en wees nieuwsgierig

Om het menselijke gedrag beter te leren kennen en te laten zien waarom we de dingen doen die we doen, liet Van Veen mooie voorbeelden zien uit de apenwereld. ‘Bij apen zie je verschillende sociale structuren. Oeran oetangs zijn bijvoorbeeld semi-solitaire apen, die het beste opereren in sociaal kleinere groepen, terwijl chimpansees heel sociaal zijn en veel aandacht besteden aan vriendschap en samenwerking. Bij leiderschap moet je met die sociale diversiteit rekening houden. In mijn optiek is het sowieso relevant elkaar aandacht te geven en zonder angst en zonder grenzen nieuwsgierig te zijn. Alleen dat leidt tot verbinding, samenwerking, verrassende nieuwe oplossingen en echte ontwikkeling.’ Daarbij stipte Van Veen het verschil aan tussen samen werken en samenwerken. ‘Ik noem dit co-existentie versus coöperatie. Co-existentie betekent dat iedereen zijn of haar expertise inbrengt. Maar daarmee heb je nog geen ontwikkeling. Die komt er alleen door coöperatie: door met elkaar samen te werken.

Kennissessies: actuele thema’s 

Na de plenaire sessies volgde een uitgebreid breakoutprogramma met achttien kennissessies. Bezoekers konden kiezen uit actuele thema’s als AI, cloud- en datasoevereiniteit, cyberveiligheid, quantumtechnologie, open source en gegevensbeheer. Daarnaast was er veel aandacht voor leiderschap, talentontwikkeling en de impact van digitalisering op het dagelijkse werk van medewerkers.

"Big" versus soevereiniteit

Tijdens de afsluitende plenaire sessie wees prof. dr. Willem Jonker, voorzitter AIC4NL, op de gigantische impact van kunstmatige intelligentie op de publieke sector. ‘De manier waarop naar AI wordt gekeken, verschilt per land. Waar de Verenigde Staten AI inzet als dominante motor achter de Amerikaanse techsector, zet Europa vooral in op verantwoord AI-gebruik en versterking van de technologische soevereiniteit.’

AI

Jonker wees op de snelle ontwikkeling van narrow AI via generatieve AI naar agentic AI, waarbij systemen steeds zelfstandiger kunnen opereren. ‘In Nederland ontbreekt het niet aan plannen. Denk aan de NDS, de Nationale Technologiestrategie (NTS), het rapport De route naar toekomstige welvaart van Peter Wennink, voormalig CEO van ASML, of het Nationaal AI Deltaplan. Het nationale publiek-private netwerk AI Coalitie 4 Nederland, kortweg AIC4NL, helpt deze plannen uit te voeren en de ontwikkeling, toepassing en implementatie van AI in Nederland te versnellen. Hoewel soevereiniteit daarbij belangrijk is, kunnen we 100 procent soevereiniteit niet garanderen. Maar we kunnen wel werken aan de juiste balans tussen soevereiniteit, verantwoordelijkheid en veerkracht. Als kadersteller, investeerder en gebruiker van verantwoorde AI speelt de overheid daarbij een cruciale rol.’
 
Talent én soft skills

AI en cybersecurity zijn volgens Jonker de komende jaren het belangrijkste onderwerp. In dat verband noemde hij het Artificial Intelligence Safety Institute (AISI) in de Verenigde Staten, dat zich bezighoudt met een veilige inzet van grensverleggende AI-systemen. Ten slotte stond Jonker stil bij de vraag of het bij de digitale transitie om techniek of gedrag gaat. ‘Uiteindelijk gaat het om een combinatie van talent en de juiste professionele soft skills. Waarbij ik mij overigens wel zorgen maak over de huidige terugloop van het aantal ICT-studenten.’

Experience Plein: innovatieve projecten en initiatieven

Het Experience Plein was het bruisende hart van het evenement, waar bezoekers innovatieve projecten rond verantwoord datagebruik, digitale vaardigheden, AI en gegevensbeheer ontdekten. Het bood volop ruimte voor inspiratie, kennisdeling en ontmoeting. De dag werd hier afgesloten met een sfeervolle netwerkborrel, muzikaal verzorgd door studenten van het Koninklijk Conservatorium, waar bestaande contacten werden verdiept en nieuwe samenwerkingen ontstonden. 

Kennissessie uitgelicht: in de schoenen van een digitaal leider

Hoe positioneer je je als digitaal leider in je eigen organisatie? Onder leiding van Victor Paumen, management development consultant bij de Algemene Bestuursdienst deelden drie panelleden - Irma van Gaalen-Doesburg (CIO ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW), Martijn Groenewegen (CIO gemeente Eindhoven) en Erik Logtenberg (CIO CBS) en) - hun ervaringen.

Zonder mij gebeurt er digitaal niets in deze organisatie

Bij zijn introductie schetste Paumen het belang van digitalisering: ‘Bij veel maatschappelijke opgaven is digitalisering allang niet meer ondersteunend, maar leidend. Denk aan de energietransitie, infrastructuur of de dienstverlening aan burgers. Mede vanwege AI verwachten burgers snelheid van de overheid, maar tegelijkertijd betrouwbaarheid en zorgvuldigheid. Van een CIO vraagt dit expertise en leiderschap.’ Aan de hand van stellingen wisselden de panelleden vervolgens hun ervaringen uit. Zoals de stelling Zonder mij gebeurt er digitaal niets in deze organisatie. Volgens Logtenberg gebeurt er bij het CBS decentraal van alles, maar helpt het als er een centrale aanjager is. Die moet zich ook op de relatie richten. Want digitalisering gaat niet alleen over technologie, maar ook over het betrekken en verbinden van medewerkers. Verder wezen de panelleden op het grote belang van het opleiden van mensen met beperkte digitale kennis, die wel besluiten met een grote digitale impact moeten nemen.

Hiërarchische positie en soft skills

Een andere stelling luidde Ik ontleen mijn macht aan mijn hiërarchische positie in mijn organisatie; soft skills heb ik daarbij niet nodig. Het risico van zo’n denkwijze is dat de CIO over “alles” gaat. Daarom adviseert Van Gaalen altijd met handelingsperspectief, waarbij ze anderen helpt hun verantwoordelijkheid te nemen. Logtenberg vond dat hiërarchie wel kan helpen: af en toe wat besluitvaardigheid en daadkracht kan volgens hem geen kwaad.

Digitaliseringscomponent meenemen in beleid

Over de stelling Beleid zonder vroegtijdig de digitaliseringscomponent mee te nemen, strandt in de uitvoering was men het eens. Digitaliseringsvraagstukken zijn namelijk complex, er is veel informatie voorhanden, er zijn veel stakeholders en voor succes heb je hebt de hele keten nodig. Aangezien bovendien overheidsdienstverlening zich vaak op burgers richt is het raadzaam om de digitaliseringscomponent bijtijds mee te nemen. Groenewegen onderschrijft dit en werkt daarom altijd samen met de business om de meerwaarde van IT zo goed als mogelijk te laten werken.

Paumen vatte de kennissessie ten slotte kort samen: ‘One size fits all bestaat niet. Zonder soft skills en met alleen technische vaardigheden red je het niet. En zaken als besluitvorming en zeggenschap moeten adequaat in de organisatie verankerd zijn.’